Over ons

De Bornse Melbuul’ndagen, het grootste Twentse oogstfeest

Inleiding
In 1975 is de stichting Melbuul’ndagen Borne opgericht met als doel het oogstfeest in ere te herstellen. Sindsdien worden er jaarlijks onder de noemer Melbuul’ndagen tal van festiviteiten in het centrum van Borne gehouden. Het feest trekt steevast duizenden bezoekers uit heel Twente en heeft in de regio dan ook een goede naam en traditie opgebouwd rond het laatste weekend van augustus. 

Organisatie
Nadat de Melbuul’ndagen jarenlang hoofdzakelijk door een vaste kern van winkeliers werd georganiseerd, heeft het bestuur in 2002 plaatsgemaakt voor nieuw bloed. Het resultaat is een nieuwe generatie bestuursleden, die met oog voor folklore een eigentijds oogstfeest weet te bedenken, uit te werken én te realiseren. Het bestuur bestaat uit 5 enthousiaste leden en jaarlijks maakt een bestuurslid plaats voor een nieuw lid. De oude bestuursleden vormen samen de Raad van Advies en blijven zo met hun kennis verbonden aan de organisatie. Nog altijd wordt gewerkt met een aantal middenstanders; de festiviteiten vinden immers bij hen voor de deur plaats en samenwerking is dan ook wenselijk en prettig. Inmiddels is het team van winkeliers echter verstrekt met een grote, groeiende, groep vrijwilligers. Daardoor is het mogelijk een breder en meer gevarieerd aanbod van activiteiten te organiseren, die niet alleen in het centrum van Borne, maar ook vlak daarbuiten worden gehouden. Ook vele Bornse (sport)verenigingen dragen hun steentje bij met originele en spannende evenementen tijdens de Melbuul’ndagen.

Woord, beeld en daad
Vanwege de Bornse bijnaam en de oorsprong daarvan, is het logo van de stichting Melbuul’ndagen Borne uitgebeeld als een boer aangekleed met een meelzak en voorzien van een roggehalm in zijn mond. Daarmee komt de traditionele achtergrond tot uiting. Tijdens de Melbuul’ndagen zelf wordt deze traditie verder tot leven gebracht in de vorm van folkloristische dansen, roggedorsen, het schenken van de oogstgave en andere activiteiten. Natuurlijk is er ook ruimte voor eigentijds vertier in de vorm van bijvoorbeeld muzikale optredens, de sportieve run-bike-run en andere doe- en kijkevenementen.

Beroemd is ook de Melbuul’nloterij, waarvan de trekking tijdens de openingsavond wordt gehouden. Uit de enorme opkomst blijkt elk jaar weer dat mensen graag meedoen, rondkijken en zich laten onderdompelen in het feestgedruis rond de Melbuul’ndagen.

Financiën
De Stichting Melbuul’ndagen ontvangt jaarlijks een substantiële bijdrage van de BBO (Bundeling Bornse Ondernemers, sectie Detail en sectie Bedrijven), een kleine subsidie van de Gemeente Borne en bijdragen van sponsors en donateurs. Hierdoor is het elk jaar weer mogelijk om een schitterend en gevarieerd programma aan te bieden. Voor behoud van dit stukje cultuur blijft financiële ondersteuning broodnodig, om in meeltermen te blijven.

Achtergrondinformatie ontstaan Bornse Melbuul’ndagen
De Melbuul’ndagen is het enige echte Twentse oogstfeest. De basis voor het feest ligt in de oorsprong van Borne, toen het nog een agrarisch dorp was.

Vroeger…
Vroeger werd de rogge gemaaid en in schoven gezet. Als alle schoven op het land klaar stonden, kwam de boer vervolgens met jenever om te trakteren. Men mocht zoveel drinken als men wilde. Deze traditie wordt ook door de stichting Melbuul’ndagen in ere gehouden op de jaarlijkse roggemaaiersdag kort voor de eigenlijke Melbuul’ndagen, die steevast het laatste weekend van augustus plaatsvinden.

Zo gauw de oogst werd binnengehaald, vond er vervolgens een oogstfeest plaats. Dan was immers de basis gelegd voor het uiteindelijke brood, dat de bakker moest bakken. Dit oogstfeest is in Borne sinds 1975 weer in ere hersteld en is genoemd naar de bijnaam van de Bornenaren, Melbuul’n.

… en nu
Zoals het vroeger ging, worden de schoven ook vandaag de dag nog op een platte wagen en op feestelijke wijze Borne binnengehaald. Daarna werd de oogstgave geschonken aan een goed doel. Ook deze traditie zetten wij voort tijdens de opening van de Melbuul’ndagen. Na dit ceremoniële gebeuren vinden er tijdens de Melbuul’ndagen folklore en traditionele gebruiken plaats. Zo wordt de rogge met dorsvlegels gedorst en wordt met wannen het kaf van het koren gescheiden.

Historie van Borne
Het van oorsprong agrarische Borne was het dorp van boeren en huiswevers. Borne, Borghende of Burgunde zoals het vroeger heette, was een plaats waar de boeren hun graan tot vermaling aanboden. Er waren dan ook enkele molens. Ging het aanvankelijk vooral om boekweit, later werd dit product verdrongen door andere graansoorten. Sinds de 18e eeuw is het vooral de malerij en grutterij van Ten Cate, later Erven Weduwe Ten Cate, geweest die het ‘meelgezicht’ van Borne, dat later de bijnaam Melbuul’ndorp kreeg, heeft bepaald.

Van meelzak tot Melbuul
Het malen of breken van de boekweit tot grutten gebeurde al vroeg op meer industriële wijze. Tot lang na de 2e Wereldoorlog kende iedereen in Twente de wagens van Ten Cate. Ze reden met hun reclametekst ”Eet meer pannenkoek” door de wijde omgeving. De arbeiders en ook de vrachtrijders van ten Cate, met hun met meel bestoven kleren en gezichten, droegen vaak een naar binnen gevouwen zak als een soort puntmuts op het hoofd om het instuiven van meel in hun kleren te voorkomen: de echte Melbuul (dus Twents voor meelzak)!

Buul, zak of slurf
Met dat begrip “buul” hebben echte insiders van onze streektaal wat moeite. Een buul is vaak meer een papieren zak. De arbeiders van Ten Cate zelf zouden met “de buul" de lange linnen slurf hebben bedoeld, waardoor men meel van de bovenverdieping naar de begane grond stortte. In die betekenis is de bijnaam dan wat minder vleiend.

De traditie van de rogge

Van graan tot meel
Tarwehalmen of aren bevatten graankorrels, die tot meel gemalen worden alvorens de bakker er brood van kan bakken. Voordat het zover is, moeten er vijf handelingen worden uitgevoerd: het maaien, het dorsen, het wannen, het opslaan en het malen.

Het maaien
Als het graan of koren rijp is wordt het geoogst. De korenhalmen worden op grondhoogte afgesneden. Vroeger gebeurde dit met sikkelvormige messen uit vuursteen. Later werd de vuursteen vervangen door brons en ijzer. De Kelten gebruikten als eerste de zeis, terwijl de Galliërs (ten tijde van de Romeinen) maaimachines hadden die door ossen of muilezels getrokken werden.

Het dorsen
Na het maaien werd het koren naar de boerderij gebracht. De graankorrels werden daar vervolgens gescheiden van de aren. Egyptenaren, Grieken en Romeinen lieten ossen of ezels over de halmen stappen tot de korrels blootlagen. In de middeleeuwen werden de ossen en ezels vervangen door de dorsvlegel. Dit werktuig werd nog tot in het midden van de 20e eeuw gebruikt. Het dorsen was een zware klus en werd altijd met z’n tweeën of in kleine groepjes uitgevoerd.

Het wannen
Door te wannen scheidt men het kaf (= het beschermende omhulsel van dorre schutblaadjes die rond de graankorrel zitten) van het koren. Dit gebeurde vroeger met een zeef of een wan. Deze had de vorm van een platte mand. Het graan werd in de wan geschud, zodat het lichte kaf, onkruid en andere zaadjes wegwaaiden en de zwaardere graankorrels in de wan achterbleven. Later werd de wanmolen uitgevonden die dit werk een stuk vergemakkelijkte.

Het opslaan
Vroeger sloeg de boer het graan op in graanzolders en schuren. Dit gaf veel problemen, omdat de korrels ook geliefd zijn bij ratten en muizen. Zij aten het graan in de opslagruimtes graag op en bovendien bevuilden ze met hun uitwerpselen het opgeslagen graan.

Het malen
Het meel voor het bakken van brood wordt verkregen door graan te malen of fijn te stampen. Vroeger maalde men het graan tussen twee molenstenen. Deze stenen werden gemonteerd in een molen die door mensen of dieren in beweging gebracht werden. Later werden natuurkrachten gebruikt om molens te laten draaien: water (watermolen) en wind (windmolen).
James Watt vond aan het einde van de 18de eeuw de stoommachine uit. Dit werd de voorloper van de hedendaagse, moderne, elektrische maalderijen.


Oogstdankviering

Oogstgave 2009 
Dit jaar zal de oogstdankviering in het teken staan van “Kinderen en Graan”. Het afgelopen jaar is de Stichting Melbuul'ndagen Borne, in samenwerking met de basisscholen in Borne, bezig geweest met het organiseren van verschillende activiteiten voor de kinderen. Zo is er b.v. een echte “broodproef wedstrijd” gehouden onder de deelnemende basisscholen. Het doel hiervan is kinderen bewust te laten worden van waar brood nou eigenlijk vandaan komt. De winnaar van deze broodproef wedstrijd zal tijdens de oogstdankviering de oogstgave overhandigen aan het goede doel.
De Oogstgave staat ook in het teken van kinderen. Dit jaar zal de Oogstgave gaan naar het project “Op weg naar Ghana”. Het project wordt georganiseerd door een aantal examenleerlingen van het Twickel College in Hengelo. Zij proberen geld in te zamelen voor de projecten die Savanne Onderwijs steunt in Ghana. Van het ingezamelde geld willen zij twee busjes kopen en die naar onze leeftijdgenoten op Nandom SSS, een middelbare school met bijna 700 leerlingen, brengen. Met deze bus wordt vervoer naar de scholen gegarandeerd.
Voor diegene die nog graag een bijdrage wil leveren aan dit goede doel kan dit doen door een bedrag te storten op bankrekening 11.70.23.426 t.n.v. “Oogstgave St. Melbuul’ndagen Borne”. De Stichting zal zorgen dat uw bijdrage bij het goede doel terecht komt.
Ook zullen er gedurende de Melbuul’ndagen 2009 weer acties ondernomen worden voor de Oogstgave van volgend jaar. Het goede doel in 2010 blijft nog even geheim!
Tijdens deze Oogstdankviering is iedereen, van jong tot oud, van harte welkom. Tijdens deze avond zal het kinderkoor de muzikale omlijsting verzorgen en voor alle kinderen is er een klein presentje!
We zien u graag in de St. Stephanuskerk te Borne, op woensdag 26 augustus om 19.00 uur. Laten we met z’n allen zorgen voor een goed begin van de 32e Melbuul’ndagen.